Amsterdam - Februari 2007

Tourist in eigen stad.

Een zelf gemaakte wandeling langs de ‘highlights’ van de hoofdstad van Nederland: Amsterdam

Amsterdam

1. Centraal Station

1876 Start bouw Amsterdam Centraal station naar ontwerp van P.J.H. Cuypers (dezelfde die het rijks museum heeft ontworpen.
1889 10 en 11 oktober opening station. Op 10 oktober zijn er om 10.30 uur al
14.000 perronkaartjes verkocht 2,5 cent.
15 oktober rijdt om 8.15 uur de eerste trein naar Rotterdam.
Het plein voor het station wordt officieel Stationsplein genoemd.
De eerste (paarden-)tram gaat rijden vanaf het Stationsplein.
In de eerste periode na de opening van Amsterdam Centraal deden 90 treinen per dag het station aan. Inmiddels zijn dat er ruim 1.000.
Het Stationseiland is gebouwd op 3.000 dennenhouten palen. De 1.200 palen die voor de fundering van de centrale hal en de middentunnel zijn gebruikt, worden voor de aanleg van de Noord/Zuidlijn vervangen door een ander soort fundering.
Damrak
Wanneer je het Centraal Station uitloopt, zie je voor je het Damrak liggen.
Al in de vroege middeleeuwen was het Damrak, de monding van de Amstel ten noorden van de Dam, in gebruik als haven. Dit bleef zo tot in de zestiende eeuw. In de eeuwen daarna volgden uitbreidingen elkaar op
De vele grote verlichte en fel gekleurde uithangborden van deze bedrijven waren de gemeente een doorn in het oog, en deze zijn derhalve rond de laatste eeuwwisseling door middel van een financiële compensatieregeling deels verwijderd. Hierdoor zijn de oude monumentale gevels weer enigszins het straatbeeld van dit “visitekaartje” van Amsterdam gaan bepalen. Sinds 20 juli 2000 zijn de ondernemers van het Damrak verenigd in de Ondernemersvereniging Damrak.

1b. Havengebouw

Vanaf het dak van dit gebouw heb je een prachtig uitzicht over Amsterdam.
Bij helder weer kun je zelfs de Schiphol toren en de Amsterdam ArenA zien liggen.
In dit gebouw zijn de KvK & Het Stedelijk Museum gevestigd. Ook kun je op de 11e etage eten en feesten.

2. Schreierstoren

De Schreierstoren heeft aan de bakermat gestaan van de opbloei van Amsterdam. Zij zag de eerste pioniers binnenkomen en wegvaren op zoek naar fortuin. Al vanaf 1300 verlieten Amsterdammers hun ‘stad’ om via de binnenwateren en de Zuiderzee onbekende werelddelen te ontdekken en veroveren.
Amsterdam groeide en de nieuwe wijken moesten omdijkt worden om het zeewater buiten te houden. Rond 1380 bouwde men de eerste dijk, nu Zeedijk geheten. De handel en scheepsvaart floreerden en in 1481 werd begonnen met een verdedigingswal.
De Schreierstoren en de Waag zijn de enige overgebleven gebouwen van deze wal. De Schreierstoren keek uit op de zee en de haven. Zij zag honderden VOC schepen af en aan varen volgeladen met exotische waar. De Schreierstoren zag ook de eerste stoomschepen en de opkomst van de grote scheepswerven. Zij heeft al ruim 4 eeuwen zicht op Amsterdams maritieme ontwikkelingen.
De naam van deze toren is niet het gene wat vaak wordt aangeleerd op school en dus algemeen bekend is bij het grote publiek. Vaak wordt verteld dat hier de vrouwen hun mannen huilend stonden uit te zwaaien. Echter is de naam van deÂ torenÂ afgeleid van het feit dat de stadsmuur op deze plek een scherpe (scrayer) hoek maakte.

3. Zeedijk

De Zeedijk en omgeving behoort tot de oudste buurten van Amsterdam. De scheepvaart was centraal in alle activiteit in die buurt. De resten daarvan zijn nog altijd te vinden in de oude café’s en de winkels voor scheepsbevoorrading. De bocht van de Zeedijk was tot de zeventiende eeuw nog een van de meest respectabele plekken om als koopman te wonen, maar later, met name na het beschikbaar komen van de luxe Herengracht, verplaatsten de rijken zich en werd het gebied een belangrijk uitgaansgebied voor passagierende zeelieden. Het niveau van de buurt ging er hiermee niet op vooruit.
Veel Chinezen vestigden zich rond de Zeedijk, waardoor de straat het centrum van het Amsterdamse Chinatown is. Sinds 2000 bevindt zich de Chinese He Hua tempel op de Zeedijk. Een aardige bijzonderheid is dat de straatnaambordjes in de omgeving van de Zeedijk en Nieuwmarkt tegenwoordig niet alleen in het Nederlands, maar ook met Chinese karaktertekens zijn uitgevoerd.
De Zeedijk nummer 1: is een bijzonder huis, één van de twee nog bestaande laat-middeleeuwse houten huizen in Amsterdam

4. Nieuwmarkt

De Nieuwmarkt is een plein in Amsterdam en het middelpunt van de Nieuwmarktbuurt. In tegenstelling tot bijvoorbeeld het Rembrandtplein en het Leidseplein is dit plein minder toeristisch en ademt een andere sfeer uit. Volgens sommigen lijkt de Nieuwmarkt op een klein stadje binnen de grote stad aangezien er een politiebureau, supermarkt, bejaardentehuis en markt is; alsmede opmerkelijke architectuur en de stadhuiselijk aandoende Waag.
Het plein is in 1614 ontstaan toen de grachten rondom de Sint Anthoniespoort (nu de Waag geheten) overkluisd werden. Door de stadsuitbreiding (bouw van de Lastage) verschoof de stadsmuur verder naar de Montelbaanstoren en de Oude Schans. De Sint Anthoniespoort verloor zijn verdedigende functie en werd een waag. Het plein voor de waag werd een markt; onder andere werd er een veemarkt gehouden.
Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd de Nieuwmarkt door de Duitse bezetter gebruikt als verzamelplaats voor de deportaties van joden die op dat moment in Amsterdam woonden.
In de jaren zeventig werd nabij het plein de tunnel voor de metrolijn aangelegd. Hiervoor werden vele huizen gesloopt waar de bewoners het niet mee eens waren. Dit leidde in 1975 tot de Nieuwmarktrellen. In het metrostation Nieuwmarkt is hier nog het een en ander over te zien.

5. Zuiderkerk

De kerk is gebouwd tussen 1603 en 1611. Het ontwerp in renaissancestijl is van de Amsterdamse architect Hendrick de Keyser. Toen Hendrick de Keyser in 1621 overleed, werd hij in de Zuiderkerk begraven. Zijn grafsteen is nog steeds aanwezig. De Franse schilder Claude Monet schilderde de kerk rond 1874 met een uitzicht over de Groenburgwal.

6. Waterlooplein / Mozes & Aaronkerk / StoperaÂ

Het Waterlooplein is ontstaan toen in 1880 de Leprozengracht en de Houtgracht werden gedempt. Het stadsbestuur besloot dat de voornamelijk Joodse kooplieden die in de omgeving van de Jodenbreestraat hun handel dreven in vervolg maar op het ‘nieuwe’ plein moesten gaan staan. Vanaf 1893 werd het plein een dagmarkt, alleen ’s zaterdags gesloten.
Het Waterlooplein wordt sinds de jaren tachtig van de 20e eeuw gedomineerd door de ‘Stopera’, het Stadhuis-Muziektheater van Amsterdam. Voorts staat ook de Mozes en Aaronkerk aan het plein.

7. Blauwbrug / Magerebrug / Amstel

De Blauwbrug is een bekende brug in Amsterdam. De brug over de Amstel werd in 1883 opengesteld. De brug is een ontwerp van B. de Greef en W. Springer. De naam van de brug is afgeleid van de blauwe, houten brug die er vanaf 1600 beide oevers had verbonden. De architectuur van de brug is geïnspireerd door de Parijse Seinebruggen. Het is daardoor een van de meest markante bruggen van Amsterdam.
Op 30 april 1980, de dag waarop prinses Beatrix werd ingehuldigd als koningin van Nederland, vonden hier rellen plaats tussen krakers en de M.E.. Op dit treffen baseerde A.F.Th. van der Heijden het verhaal voor zijn roman De slag om de Blauwbrug.
De Magere Brug is een ophaalbrug van wit geschilderd hout, gebouwd in 1670 en opnieuw gebouwd in 1871 omdat hij te mager (smal) was. De laatste grote renovatie stamt van 1969. Tot 2003 reed er autoverkeer overheen; na een reparatie en herinrichting gebruiken tegenwoordig alleen fietsers en voetgangers de brug.
Enkele keren per dag wordt hij opgehaald om schepen te laten passeren; de rondvaartboten kunnen eronderdoor als hij dicht is. De brug is gedecoreerd met 1200 gloeilampjes, die ’s avonds aan gaan. Jaarlijks heeft op bevrijdingsdag bij de brug een concert plaats, meestal in aanwezigheid van de Koningin.
De brug is het decor van menige film; de bekendste is ongetwijfeld de James Bond film Diamonds Are Forever.

8. Rembrandtplein / Thorbeckeplein

De oorspronkelijke naam was Botermarkt. Nadat in 1852 ter ere van de beroemde schilder Rembrandt een door Louis Royer gemaakt standbeeld op het plein was onthuld door koning Willem III, werd in 1876 de benaming Botermarkt gewijzigd in Rembrandtplein.
Op het Thorbeckeplein staat het beeld van Thorbecke, vroeger stond dit beeld met zijn gezicht naar het plein toe. Maar toen er op het plein een aantal erotische zaken terecht kwamen, heeft Thorbecke zijn beeld laten omdraaien omdat hij het niet kon aan zien.

9. Muntplein

De Munttoren, ook wel De Munt genoemd, is een toren in Amsterdam die vroeger deel uitmaakte van de Regulierspoort. Deze stadspoort was één van de drie hoofdpoorten van de Middeleeuwse vestingwerken van de stad. De stadspoort, gebouwd tussen 1480 en 1487, bestond uit twee torens en een wachthuis.
Nadat de poort in 1618 in vlammen opging, besloot men alleen de westelijke toren te herbouwen. De stompe toren kreeg in 1619-1620 een achtkantige bovenbouw en een sierlijke open spits naar een ontwerp van Hendrick de Keyser, met een uurwerk met vier wijzerplaten en een carillon.
De naam van de toren verwijst naar het feit dat er in de 17e eeuw munten werden geslagenHet Muntplein is eigenlijk een brede brug waar het Singel in de Amstel uitkomt. Het is de breedste brug in de Amsterdamse Binnenstad. Deze brug heeft in de Amsterdamse brugnummering het brugnummer 1.

10. Bloemenmarkt

De Bloemenmarkt, bloemen- en plantenmarkt voluit, is een permanente markt in de Binnenstad van Amsterdam. De markt was tot 1862 gevestigd aan de Sint-LuciÃ«nwal maar toen de Nieuwe-Zijdsvoorburgwal gedempt werd moest de bloemenmarkt verhuizen naar de huidige locatie aan het Singel tussen het Koningsplein en het Muntplein. In die tijd heette de markt nog bomen- en plantenmarkt, er werden nog nauwelijks snijbloemen verkocht tot de jaren 60 van de 20e eeuw.
De marktkramen zijn gevestigd op boten liggend in de gracht. Dit is een overblijfsel uit de tijd dat alle bloemen en planten op deze markt nog dagelijks via het water werden aangevoerd van buiten de stad.

11. Leidsestraat

De leidsestraat maakte vroeger onderdeel uit van de Heiligeweg, die oorspronkelijk leidde naar de Kapel ter Heilige Stede aan de Kalverstraat te Amsterdam.
De straat is genoemd naar de stad Leiden en dateert uit de grote stadsuitbreiding van 1658. De Leidsestraat ontving deze naam, omdat ze van de Heiligewegspoort naar de Leidsepoort liep. De straat ligt tussen het Koningsplein en het Leidseplein en kruist drie grachten: de Herengracht, Keizersgracht en Prinsengracht.
Sinds 1877 rijden er paardentrams door de Leidsestraat. Vanwege de geringe breedte ligt er enkelspoor, met wisselplaatsen op de bruggen over de grachten. In 1903 verscheen de elektrische tram. Sinds 1904 rijden de tramlijnen 1 en 2 door de Leidsestraat. In 1982 is lijn 5 er bijgekomen.
In 1971 werd de straat afgesloten voor autoverkeer, sindsdien is het een voetgangersgebied. De wisselplaatsen werden in 1971 verlengd om langere trams te kunnen toelaten. Totdan toe waren alleen tramstellen met een lengte van maximaal 18 meter hier toegelaten. Het enkelspoor van de tram werd in 1980 vervangen door strengelspoor, waardoor de wissels konden vervallen.
In de Leidsestraat bevindt zich ook het warenhuis Metz & Co, met op de bovenetage de Rietveld-koepel, ontworpen door Gerrit Rietveld in 1933, met een bijzonder uitzicht over binnenstad van Amsterdam.

12 . Leidseplein

Het Leidseplein was het beginpunt van de eerste paardetramlijn in Amsterdam op 3 juni 1875: Leidseplein â€“ Plantage.
Aan het Leidseplein staan enkele bekende gebouwen, zoals de Stadsschouwburg, de Melkweg, Paradiso, het American Hotel, het Leidseplein Theater (huidige locatie van Boom Chicago), het Citytheater en theater De Balie in het vroegere Kantongerecht.
Het Leidseplein behoort door de aanwezigheid van theaters en veel horecagelegenheden tot de bekendste uitgaansgebieden in Amsterdam. Ook zijn er veel terrasjes.

13. Max Euweplein

Toen het Huis van Bewaring aan het Kleine-Gartmanplantsoen werd gesloten en de gemeente van zins was het complex te slopen, stonden er buurtbewoners en actiegroepen op met een pleidooi voor behoud.
Â Het resultaat is het Max Euweplein, waarmee een onbereikbaar reservaat in de stad is veranderd in een bruisend uitgaanscentrum. Om dit met cafÃ©s en modezaken gevulde plein zijn kantoren geschikt – in de voormalige gevangenis – en woningbouw langs de Singelgracht.
Het Kruisgebouw waar het allemaal om begonnen was, is met zijn groen geschilderde baksteen ontdaan van zijn strenge gevangenis uiterlijk.

14. Vondelpark

Het bekendste en veel bezongen stadspark van Amsterdam.
Met Koninginnedag het terrein van de kinderen.
In de zomer een mooie plek om vanaf het gras naar mensen te kijken en van de zon te genieten.
Zwemmen in het water wordt niet aangeraden.

15. Museumplein / Rijksmuseum

Het museum verhuisde in 1885 naar de huidige locatie net buiten de oude binnenstad. Het is gehuisvest in een speciaal voor dit doel door de Nederlandse architect P.J.H. Cuypers ontworpen gebouw. Cuypers combineerde gotische en renaissance-elementen. Het gebouw is rijk geornamenteerd met tal van verwijzingen naar de vaderlandse geschiedenis.Binnenin het museum hangt onder andere de Nachtwacht, het melkmeisje en de vrolijke drinker.Het plein werd aangelegd in het laatste kwart van de 19e eeuw en dankt zijn naam aan het in 1885 geopende Rijksmuseum, dat aan het plein is gelegen. Maar ook het Stedelijk Museum, het Van Gogh Museum en het Concertgebouw liggen aan het Museumplein. Tot de Tweede Wereldoorlog bevond zich de Amsterdamse IJsclub op het plein, in de jaren 50 werd hier een klinkerweg aangelegd, die ook wel de Kortste snelweg van Nederland werd genoemd.

16. Grachten

De grachtengordel is heden ten dage een systeem van eilanden en bruggen en identieke percelen grond rond open buitentuinen, de zogenoemde keurblokken. In de gordel zijn veel fraaie grachtenpanden gebouwd die nog steeds getuigen van de Gouden Eeuw, de rijke periode van Amsterdam in de 17e eeuw. De grachtengordel is ook een van de belangrijkste toeristische attracties van Amsterdam.
In juli 2006 maakte de gemeente Amsterdam bekend de grachtengordel te willen voordragen voor de werelderfgoedlijst van UNESCO. Als het Nederlandse kabinet de voordracht goedkeurt, wordt het dossier in september 2007 ingediend bij het secretariaat van het World Heritage Committee in Parijs, dat mogelijk medio 2009 een beslissing neemt over opname.Amsterdammertjes verschenen in de jaren ’60 eerst in het straatbeeld van Amsterdam en vervolgens ook in andere steden. Aanvankelijk waren ze wit, maar tegenwoordig roodbruin. In Amsterdam staan de drie andreaskruisen van het stadswapen op de paaltjes.Rond het jaar 2006 worden de Amsterdammertjes weer langzaamaan uit het straatbeeld verwijderd. Bij herinrichting van straten in het centrum, een project dat jaren duurt, worden de paaltjes vervangen. Door het geÃ¯ntensiveerde parkeerbeheer zijn ze minder noodzakelijk en veranderde inzichten voor de straatinrichting maken de lange rijen paaltjes langs de trottoirs minder gewenst.

17. Westerkerk / Anne Frankhuis / Homomonument

De Westerkerk behoort tot de Protestantse Kerk in Amsterdam en staat aan de Prinsengracht, aan de rand van de Jordaan, vlakbij het Anne Frankhuis en naast het homomonument (Keizersgracht).
Gebouwd tussen 1620 en 1631 en werd op 8 juni 1631 in gebruik genomen.
“Lange Jan” of “De ouwe Wester”.

18. Noorderkerk

Het gebouw, waarvan de plattegrond een achthoek is en de bovenbouw een Grieks kruis met vier even lange benen, is in drie jaar gebouwd tussen 1620 en 1623.
Aan de zuidzijde van de kerk is een plaquette aangebracht die herinnert aan de Februaristaking van 1941, in verband waarmee op de Noordermarkt toen (verboden) openbare bijeenkomsten waren. Ook staat er hier vlakbij een monumentje dat herinnert aan het Jordaanoproer van 1934.

19. Dam

Aan de westzijde het imposante Paleis op de Dam, dat aanvankelijk als stadhuis diende (in gebruik genomen in 1655), maar sinds 1808 paleis is. Verder bevinden de Nieuwe Kerk en het wassenbeeldenmuseum Madame Tussauds zich aan de Dam. Aan de oostelijke kant van het plein bevindt zich het Nationaal Monument, dat in 1956 werd opgericht ter nagedachtenis van de slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog. Eveneens aan de oostzijde van het plein bevindt zich Hotel Krasnapolsky. Aan de noordoostzijde staat de Amsterdamse vestiging van De Bijenkorf. De gebouwen maken de Dam tot een toeristische trekpleister. ’s Zomers is de Dam ook bij duiven erg in trek.
In de 13e eeuw werd de dam aangelegd waar Amsterdam zijn naam aan ontleent. Het stukje rivier buitengaats, het Damrak, was het begin van de Amsterdamse haven.
Als marktplein had de Dam een waag, die in 1808 echter werd afgebroken op last van Lodewijk Napoleon, die toen zijn intrek nam in het Paleis op de Dam en zijn uitzicht belemmerd zag.

20. Kalverstraat

De Kalverstraat is de drukste winkelstraat in de stad Amsterdam. De straat dankt zijn naam aan de kalvermarkt die hier tot in de zeventiende eeuw werd gehouden. De Kalverstraat begint bij de Dam en eindigt bij de Munttoren (voorheen Regulierspoort). De naam kwam al in 1393 voor.
Het gedeelte tussen het Spui en de Munt heette, toen het binnen de stad kwam te liggen, Byndewyck. Van 1486 tot 1629 vond op dit gedeelte ook een veemarkt plaats en dit werd daarom Ossenmarkt genoemd. Later ging deze naam over in Kalverstraat. De brug over het Spui, voordat dit gedempt werd, heette Osjessluis.

21. Spui / Begijnhof

Het Spui is oorspronkelijk de naam van het water dat tot 1425 de zuidgrens van de stad Amsterdam vormde. Toen het Singel gegraven werd, kreeg het water een sluis, het Boerenverdriet. Het Spui werd in 1882 gedempt en veranderde in het plein dat we nu kennen.
Het Spui is een waar mekka voor boekengekken en bibliofielen, met een wekelijkse boekenmarkt en een keur aan boekhandels, waaronder de bekende academische Athenaeum Boekhandel, een kinderboekenwinkel en twee winkels voor Engelstalige boeken (waaronder American Book Center, dat in oktober 2006 naar het Spui verhuisde).
Op het Spui staat het standbeeld Het Lieverdje. Via het Spui kan men het Begijnhof betreden. Aan het Spui, tegenover het Begijnhof, staat het Maagdenhuis uit 1784, de Oude Lutherse Kerk uit 1630 en op de hoek met het Rokin het gebouw van kunstenaars-sociÃ«teit Arti et Amicitiae uit 1855/1856. Ook zeer bezienswaardig is het Gebouw Helios op Spui 15-19, gebouwd in Art Nouveau-stijl. Het ontwerp van Gerrit van Arkel werd in 1900 bekroond met een bronzen medaille in de architectuurcompetitie van de Wereldtentoonstelling in Parijs.
Het Begijnhof in Amsterdam is het enige hofje gesticht in het middeleeuwse Amsterdam en dus gelegen binnen het Singel. Het hofje ligt bijna een meter lager dan de rest van de binnenstad, op het middeleeuwse straatniveau. Onduidelijk is wanneer het Begijnhof is gesticht. De begijnen woonden in 1346 nog in een huis (in een document uit dat jaar wordt gesproken van een â€œbeghynhuysâ€). Pas in 1389 wordt voor de eerste keer gesproken van een hof (in een privilegebrief). Oorspronkelijk was het Begijnhof geheel omsloten door water (de Nieuwezijds Voorburgwal, het Spui en de Begijnensloot) met als enige toegang een poortje bij de Begijnensteeg (met een brug over de Begijnensloot). De achtergevels stonden dus in het water. De ingang aan het Spui bestaat pas sinds de 19e eeuw.
Beroemd is het gerestaureerde houten huis, Begijnhof 34. In Amsterdam bestaan nog slechts twee middeleeuwse houten huizen (het andere houten huis is Zeedijk 1). Dit huis is uit circa 1470 en is waarschijnlijk het oudste nog bestaande houten huis van Nederland.

Begin